काठमाडौं : गत भदौ २३ गते काठमाडौंमा भएको 'जेन जी' प्रदर्शनका क्रममा निशस्त्र युवाहरूमाथि घातक बल प्रयोग गर्न तत्कालीन प्रहरी प्रमुखले नै आदेश दिएको बीबीसीको एक विशेष अनुसन्धानले खुलासा गरेको छ ।

बीबीसी आई इन्भेस्टिगसनले तयार पारेको उक्त रिपोर्टमा उल्लेख भएअनुसार, सो दिनको हिंसात्मक घटनामा मारिएका १९ जनामध्ये एक किशोर विद्यालयकै पोसाकमा थिए र उनलाई पछाडिबाट टाउकोमा गोली हानिएको थियो ।

'पिटर १' को त्यो आदेश बीबीसीले प्राप्त गरेको प्रहरीको आन्तरिक दस्ताबेज (लग बुक) अनुसार, प्रदर्शनका क्रममा 'पिटर १' कल साइन प्रयोग गर्ने अधिकारीले कर्फ्यु लागू भएको १० मिनेटमै "आवश्यक बल प्रयोग गर्न" आदेश दिएका थिए । बीबीसीले स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै यो 'पिटर १' कल साइन तत्कालीन प्रहरी महानिरीक्षक (आइजिपी) चन्द्र कुबेर खापुङले प्रयोग गरेको बताएको छ ।

प्रहरीको उक्त लग बुकमा पिटर १ ले भनेका कुरा यसरी उल्लेख गरिएको बीबीसीले जनाएको छ: "कर्फ्यु लागू भइसकेको छ। अब थप अनुमति लिइरहनु पर्दैन। आवश्यक बल प्रयोग गर्नुस्" [१२]। यद्यपि, नेपाल प्रहरीले बीबीसीलाई पठाएको पत्रमा खापुङले सुरक्षा समितिको निर्णय अगाडि त्यस्तो आदेश नदिएको दाबी गरेको छ ।

विद्यालय पोसाकमै ढलेका श्रीयम बीबीसीले आफ्नो अनुसन्धानमा १७ वर्षीय श्रीयम चौलागाईंको मृत्युको घटनालाई मुख्य रूपमा प्रस्तुत गरेको छ । विद्यालयको हरियो स्विटर र ढाडमा झोला बोकेका श्रीयम भ्रष्टाचार विरोधी ब्यानर बोकेर प्रदर्शनमा सहभागी भएका थिए ।

बीबीसीले ४,००० भन्दा बढी भिडियो र तस्बिरहरूको विश्लेषण गर्दै श्रीयम निशस्त्र रहेको र उनी भिडबाट शान्तपूर्वक बाहिरिँदै गर्दा उनको टाउकोको पछाडिपट्टि गोली लागेको उल्लेख गरेको छ ।

श्रीयमका पिताले बीबीसीसँग कुरा गर्दै आफ्ना छोरा राजनीतिमा निकै चासो राख्ने र भ्रष्टाचारले देश खोक्रो बनाएकोमा चिन्तित रहेको बताएका छन् [६]। उनकी आमाले श्रीयमले "हामी त विद्यार्थी हौँ, स्कुल पोसाकमा छौँ, हामीलाई प्रहरीले केही गर्दैन" भन्दै सम्झाएको स्मरण गरेकी छन् ।

राजनीतिक उथलपुथल र छानबिन भ्रष्टाचार र राजनीतिक विकृति विरुद्ध सामाजिक सञ्जाल 'डिस्कर्ड' मार्फत संगठित भएका युवाहरूको यो प्रदर्शनले देशमा ठुलो राजनीतिक हलचल ल्याएको बीबीसीले बताएको छ । प्रदर्शनको भोलिपल्टै तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले राजीनामा दिएका थिए र सरकार ढलेको थियो ।

बीबीसीको रिपोर्ट अनुसार, सो दिन सुरक्षा अधिकारीहरूले प्रदर्शनकारीको संख्या र उनीहरूको परिचालन शैलीलाई कम आँकेका थिए । प्रहरी अधिकारीहरूले बीबीसीसँगको कुराकानीमा आफूहरूले दुश्मनलाई जस्तै गरी प्रदर्शनकारीमाथि गोली चलाएको स्वीकार गरेका छन् ।

हाल यो घटनाको सार्वजनिक छानबिन भइरहे पनि अहिलेसम्म कोही पनि जवाफदेही नबनेको बीबीसीले उल्लेख गरेको छ । तत्कालीन गृह मन्त्री रमेश लेखक, पूर्व प्रधानमन्त्री ओली र आईजीपी खापुङ सबैले यसको जिम्मेवारी लिन अस्वीकार गरेको बीबीसीको रिपोर्टमा उल्लेख छ । न्यायको पर्खाइमा रहेकी श्रीयमकी आमाले भने अझै पनि आफ्नो छोरा स्कुलको झोला झुन्ड्याउँदै घर फर्कने आशामा रहेको बताएकी छन् ।